نویسنده: عالم‌پور عالمی

معرفی کتاب اقتباس در سینمای افغانستان

اقتباس در لغت به معنای گرفتن مطلب از کسی یا چیزی و تغییر آن برای پدید آوردن یا بازتولید اثری جدید است. این تعریف لغوی صرفاً به‌عنوان مقدمه‌ای برای ورود به این موضوع است. اما اگر از منظر هنری نگاه کنیم، اقتباس نوعی بازآفرینی و بازتولید اثر است که در آن نگاه جدیدی به یک اثر هنری صورت می‌گیرد و اثری نو خلق می‌شود.

ادبیات همواره توانسته به‌عنوان بستری مناسب، زمینه‌ی رشد و بالندگی سینمای جهان را فراهم کند و همراه با سایر هنرها در تعالی هرچه سریع‌تر آن نقش ایفا کند. سینما به‌عنوان یک هنر و آمیزه‌ای از هنرهای مختلف مانند نقاشی، رقص، موسیقی، شعر، تئاتر، معماری و مجسمه‌سازی، نمی‌تواند راهی جدا از سایر هنرها داشته باشد.

در سینما، اقتباس می‌تواند به روش‌های مختلفی انجام شود. به‌طور کلی، سه روش اساسی برای اقتباس از ادبیات در سینما وجود دارد:

اقتباس آزاد

اقتباس وفادار

اقتباس لفظ به لفظ.

سینما یک رسانه‌ی مهم دیداری و شنیداری است که علاوه بر بُعد هنری، جنبه‌ی اقتصادی نیز دارد. یک اثر سینمایی، که فیلم سینمایی نامیده می‌شود، از عناصر تصویر (که مجموعه‌ای از فریم‌ها هستند) و صدا (شامل گفت‌وگو، صدا و موسیقی) تشکیل شده است. به گفته‌ی فضل‌احد احدی، «سینما اساس و زیربنای یک جامعه است که نقش شایانی در رشد و بالندگی فرهنگ و تمدن دارد.»

سینما می‌تواند کانونی سازنده باشد و به فراخور آرا و عقاید جمعی، به انسان مفاهیم انسان‌محور را بیاموزد. این رسانه نویدبخش عصاره‌ی زندگی برای کسانی است که می‌خواهند درک درستی از فرهنگ، رسوم اجتماعی و معنوی داشته باشند.

از سوی دیگر، ادبیات داستانی یکی از محبوب‌ترین، جذاب‌ترین و قدیمی‌ترین قالب‌های ادبی است. در دنیای امروز، همه می‌خواهند در کوتاه‌ترین زمان ممکن مطالب زیادی را بیاموزند. در چنین شرایطی، فیلم‌هایی که از روی آثار ادبی ساخته می‌شوند، می‌توانند در زمان کوتاه‌تری تجربه‌ای غنی از داستان‌های بزرگ ارائه دهند.

چند ویژگی مهم کتاب «اقتباس در سینمای افغانستان»

این پژوهش، کار تازه‌ای در زمینه‌ی اقتباس در سینمای افعانستان است و به نمونه‌هایی از فیلم‌های اقتباسی سینمای جهان نیز پرداخته است.

با وجود مشکلات نظام تحصیلی و مفردات درسی دانشگاه‌های افغانستان، این کتاب یکی از مفردات درسی دانشجویان دانشکده‌ی هنرهای دانشگاه کابل قرار گرفته است.

موضوع این پژوهش یکی از مهم‌ترین بحث‌های سینمای افغانستان است.

این کتاب می‌تواند به‌عنوان یک رهنمود ارزشمند برای اهل سینما، ادبیات و رسانه در افغانستان مطرح باشد.

پژوهشگر با شخصیت‌های ادبی و سینماگران برجسته‌ی افغانستان گفت‌وگو کرده و نظرات آنان را در این کتاب نقل کرده است.

فیلم‌های اقتباسی سینمای افغانستان آسیب‌شناسی و ارزش‌یابی شده‌اند، و سینماگران می‌توانند از این پژوهش برای تقویت نقاط قوت و اصلاح نقاط ضعف خود استفاده کنند.


اهمیت و جایگاه اقتباس به‌خوبی معرفی شده است، که این خود باعث می‌شود سینماگران افغانستانی اقتباس را به‌درستی بشناسند و از آن به‌عنوان یک ابزار مفید بهره ببرند.

این کتاب به چرایی‌های بسیاری پاسخ داده است و نقاط ضعف و برجسته‌ی سینمای افغانستان و سینماگران آن را مشخص کرده است. با توجه به اینکه این کتاب یک پژوهش تخصصی در حوزه‌ی سینما و اقتباس است، می‌تواند الگوی مناسبی برای سینماگران و دانشجویان باشد.

نویسنده یکی از دلایل ضعف سینمای افغانستان و تولیدات اقتباسی را در نبود فیلم‌نامه‌نویسان کارآمد می‌داند. پژوهشگر در این زمینه نیز آسیب‌شناسی دقیقی انجام داده و گفت‌وگوهایی با داستان‌نویسان و تولیدکنندگان فیلم داشته است.

در بخش نخست این پژوهش، مباحث مهمی مانند تاریخچه‌ی فیلم‌نامه‌نویسی، تعاریف فیلم‌نامه، تاریخچه‌ی اقتباس و مراحل گوناگون آن، از جمله تلخیص و بسط داستان، تبدیل رمان به فیلم‌نامه، شیوه‌های اقتباس، و ضرورت‌های اجتماعی و اقتصادی اقتباس در سینما مطرح شده است.

در بخش دوم، تاریخچه‌ی فیلم‌نامه‌نویسی در افغانستان، جایگاه آن در سینمای افغانستان، جایگاه اقتباس در سینمای افغانستان، و تحلیل چند فیلم اقتباسی سینمای افغانستان بررسی شده است. در این بخش، نویسنده با استفاده از روش‌های علمی و با آوردن نمونه‌های مختلف، فهم مسائل را برای خوانندگان ساده‌تر کرده است.

نثر کتاب، اگرچه از اصطلاحات تخصصی استفاده می‌کند، اما به‌خوبی با زبان روان و فصیح نوشته شده و خواننده را خسته نمی‌کند. پژوهشگر در نهایت، پیش‌نهادات و راه‌حل‌هایی ارائه می‌دهد و با نتیجه‌گیری جامع، پژوهش خود را به پایان می‌رساند.

این کتاب بدون شک یکی از کارهای بسیار ارزشمند در حوزه‌ی سینما و اقتباس است و در این زمینه کم‌نظیر به شمار می‌آید. امیدوارم که اهل سینما، پژوهشگران و پژوهشگران و دانشجویان از آن بهره‌مند شوند.